Ukryj
Pokaż wszystkie
Wykorzystanie wielokryterialnej analizy przestrzennej w planowaniu przebiegu tras tramwajowych na przykładzie Lublina
Streszczenie w języku polskim
Planowanie przebiegu tras transportu szynowego wymaga uwzględnienia wielu, często konkurencyjnych, uwarunkowań: technicznych, demograficznych i funkcjonalnych. Celem artykułu jest przedstawienie metodyki wielokryterialnej analizy przestrzennej umożliwiającej identyfikację korytarzy o najwyższym potencjale dla trasy tramwajowej oraz zilustrowanie jej zastosowania na przykładzie Lublina – największego miasta Polski Wschodniej, pozbawionego transportu szynowego. Analizą objęto 5562 odcinki sieci drogowej o łącznej długości 426,8 km. Przyjęto siedem kryteriów: pochylenie podłużne terenu, minimalny promień łuku poziomego, szerokość jezdni, gęstość zaludnienia wyznaczoną metodą dazymetryczną, dostępność generatorów ruchu, odległość od istniejących przystanków oraz bliskość infrastruktury zasilania. Wagi kryteriów wyznaczono metodą hierarchicznej analizy problemu, uzyskując wskaźnik spójności CR = 0,010. Przebiegi tras wyznaczono jako trasy najniższego kosztu w sieci, w której koszt przejazdu odcinka jest odwrotnie proporcjonalny do jego oceny. Trzy zestawy wag pozwoliły wskazać warianty o długości od 12,2 do 13,9 km, obsługujące od 16,8 do 22,3% mieszkańców miasta w zasięgu dziesięciominutowego dojścia pieszego. Wszystkie warianty przebiegają wspólnym odcinkiem w rejonie śródmieścia, co może wskazywać na istnienie potencjału niezależnego od przyjętego priorytetu planistycznego.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDFBibliografia
Banai, R. (2006). Public Transportation Decision-Making: A Case Analysis of the Memphis Light Rail Corridor and Route Selection with Analytic Hierarchy Process. Journal of Public Transportation, 9(2), 1–24. DOI: https://doi.org/10.5038/2375-0901.9.2.1
Beger, M., Połom, M. (2016). Wykorzystanie programu ArcGIS w analizach funkcjonowania transportu miejskiego na przykładzie komunikacji tramwajowej w Gdańsku. Technika Transportu Szynowego, 23(7–8), 32–37.
Bielecka, E. (2005). A Dasymetric Population Density Map of Poland. Online: https://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2005/htm/pdf/oral/TEMA5/Session%209/ELZBIETA%20BIELECKA.pdf (dostęp: 16.09.2026).
Bolakar Tosun, H. (2025). Engineering Urban Mobility through a Strategic Framework for Tram Route Design. Scientific Reports, 15, artykuł 41123. DOI: https://doi.org/10.1038/s41598-025-24987-5
Eicher, C.L., Brewer, C.A. (2001). Dasymetric Mapping and Areal Interpolation: Implementation and Evaluation. Cartography and Geographic Information Science, 28(2), 125–138. DOI: https://doi.org/10.1559/152304001782173727
Feizizadeh, B., Jankowski, P., Blaschke, T. (2014). A GIS Based Spatially-Explicit Sensitivity and Uncertainty Analysis Approach for Multi-Criteria Decision Analysis. Computers & Geosciences, 64, 81–95. DOI: https://doi.org/10.1016/j.cageo.2013.11.009
Halimergün, Y., Özden, A., Adahi Şahin, S.N., Kocaman, H. (2024). Will New Tram Lines Enhance the Connectivity and Walkability? A Case Study of Sakarya. Sustainable Social Development, 2(5), artykuł 2886. DOI: https://doi.org/10.54517/ssd.v2i5.2886
Mikulski, M. (2021). Tramwaje w Lublinie – miejskie koncepcje oraz pozostałe opracowania w ujęciu historycznym i współczesnej perspektywie. Transport Miejski i Regionalny, (1), 20–25.
Plan mobilności Lubelskiego Obszaru Funkcjonalnego na lata 2017–2025 (2017). Gmina Lublin.
Rosik, P. (2012). Dostępność lądowa przestrzeni Polski w wymiarze europejskim. Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN im. Stanisława Leszczyckiego.
Rosik, P., Pomianowski, W., Goliszek, S., Stępniak, M., Kowalczyk, K., Guzik, R., Kołoś, A., Komornicki, T. (2017). Multimodalna dostępność transportem publicznym gmin w Polsce (MULTIMODACC). Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN im. Stanisława Leszczyckiego.
Rozporządzenie (2022). Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 24 czerwca 2022 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dotyczących dróg publicznych (Dz.U. 2022, poz. 1518).
Saaty, T.L. (1980). The Analytic Hierarchy Process: Planning, Priority Setting, Resource Allocation. McGraw-Hill.
Silverman, B.W. (1986). Density Estimation for Statistics and Data Analysis. Chapman and Hall.
Singh, M.P., Singh, P., Singh, P. (2024). Multi-Criteria Decision Analysis for Route Alignment Planning Using GIS and AHP. Chinese Journal of Urban and Environmental Studies, 12(1), artykuł 2450006. DOI: https://doi.org/10.1142/S2345748124500064
Stępniak, M., Goliszek, S. (2017). Spatio-Temporal Variation of Accessibility by Public Transport – the Equity Perspective. W: I. Ivan, A. Singleton, J. Horák, T. Inspektor (Eds.), The Rise of Big Spatial Data (s. 241–261). Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-45123-7_18
Strategia Rozwoju Lublina 2030 (2021). Gmina Lublin.
WR-D-43-3 (2022). Wytyczne projektowania infrastruktury transportu zbiorowego. Cz. 3: Projektowanie infrastruktury transportu tramwajowego. Ministerstwo Infrastruktury.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/b.2026.81.0.169-185
Data publikacji: 2026-09-24 00:00:00
Data złożenia artykułu: 2026-08-19 02:07:02
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Adrian Szałkowski
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.