Email this article Encounters with Illustration in the Books of Edmund Niziurski
Abstract
This article discusses the role of illustration in shaping young readers’ understanding of Edmund Niziurski’s literary work. The analysis focuses on selected illustrations by Zbigniew Łoskot, Bohdan Butenko, and Mikołaj Kamler, created for the cult novel How to Deal with Alcibiades (Sposób na Alcybiadesa) by the Kielce-based author, published in 1964 and included on the Hans Christian Andersen Honour List. The book is recommended as supplementary reading for students in grades VII and VIII of primary school. Seweryna Wysłouch’s typology of illustration, which describes the relationship between word and image, provides a useful framework for the discussion. The study identifies illustrations as intersemiotic translations, concretizations, and editorial additions. This highlights the different approaches taken by the artists to translating the linguistic layer of the work into its iconic (visual) counterpart. The discussion takes into account various functions of illustrations, such as aesthetic, compensatory, and didactic functions, revealing their role as a key to interpreting meaning and as a guide to reimagining reality. This underscores their artistic value and contribution to personal development.
Keywords
Full Text:
PDF (Język Polski)References
Banach, A. (1950). O ilustracji. Kraków: Towarzystwo Miłośników Książki w Krakowie.
Bolińska, M. (2005). Awantury, przygody i przypadki, czyli o ilustracjach okładkowych w wybranych książkach Edmunda Niziurskiego. W: M. Kątny, J. Pacławski (red.), O twórczości Edmunda Niziurskiego (s. 41–62). Kielce: Kieleckie Towarzystwo Naukowe.
Gajownik, S. (2014). Ilustracje w książkach dziecięco-młodzieżowych w okresie PRL-u. W: K. Heska-Kwaśniewicz, K. Tałuć (red.), Literatura dla dzieci i młodzieży (t. 4; s. 313–331). Katowice: Wydawnictwo UŚ.
Gromadzka, B. (2009). Ilustracja książkowa jako wprowadzenie do przekazu werbalno-ikonicznego. W: Widząc – rozumieć. Dydaktyka polonistyczna wobec edukacji wizualnej (s. 165–190). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Gwadera, A. (2017). Ilustracja autorska we współczesnych literackich książkach dla dzieci i młodzieży. Nowa Biblioteka, (2), 35–48.
Jamróz-Stolarska, E. (2020). Butenko pinxit. W: A. Wincencjusz-Patyna (red.), Admirałowie wyobraźni. 100 lat polskiej ilustracji w książkach dla dzieci (s. 60–66). Warszawa: Wydawnictwo Dwie Siostry.
Kamler, M. (2025). https://mikolajkamler.pl/pl_pl/portfolio/sposob-na-alcybiadesa (dostęp: 15.09.2025).
Kaniewska, B. (2016). O uważności obrazków, czyli ilustracja w książce dziecięcej. W: S. Wysłouch, B. Przymuszała (red.), Literatura w kręgu sztuki. Tematy – konteksty – medialne transformacje (t. 3; s. 155–175). Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Kropidło, I. (2020). Poetyka ilustracji. O znaczeniu obrazów w twórczości C.S. Lewisa. Sztuka Edycji, 17(1), 75–87.
Kuliczkowska, K., Słońska, I. (red.). (1964). Mały słownik literatury dla dzieci i młodzieży. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Kurczab, H. (2001). Rola ilustracji w odbiorze tekstu literackiego. W: Pogranicza sztuk i konteksty literatury pięknej (s. 224–235). Rzeszów: Wydawnictwo WSP.
Niziurski, E. (1988). Sposób na Alcybiadesa. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Niziurski, E. (2000). Sposób na Alcybiadesa. Łódź: Wydawnictwo Literatura.
Niziurski, E. (2020). Sposób na Alcybiadesa. Kraków: Wydawnictwo Greg.
Papuzińska, J. (2010). Bohdana Butenki sztuka czytania. Guliwer, (4), 5–10.
Puchalska, I. (2007). O pożytkach ilustracji literackiej („Maria” Antoniego Malczewskiego). W: M. Cieśla-Korytowska (red.), Archipelag porównań. Szkice komparatystyczne (s. 197–210). Kraków: Universitas.
Rogoż, M. (2010). Butenko jako ilustrator książek Jana Brzechwy, Wandy Chotomskiej i Edmunda Niziurskiego. Guliwer, (4), 11–22.
Rozporządzenie (2024). Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz.U. 2024 poz. 996).
Rychlicki, Z. (1972). Kolorowy świat. Ilustracje w książkach „Naszej Księgarni” 1921–1971. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Skierkowska, E. (1969). Współczesna ilustracja książki. Wrocław: Ossolineum.
Szuman, S. (1951). Ilustracja w książkach dla dzieci i młodzieży. Zagadnienia estetyczne i wychowawcze. Kraków: Wiedza–Zawód–Kultura.
Walak, B. (2016a). Rola ilustracji w literaturze dziecięcej i jej psychologiczne uwarunkowania w rozwoju dziecka. W: L. Kataryńczuk-Mania (red.), Dziecko/uczeń – edukacja artystyczna – terapia (s. 27–43). Zielona Góra: Stowarzyszenie Polskich Muzyków Kameralistów.
Walak, B. (2016b). Zmysł estetyczno-artystyczny dziecka a ilustracja w książce. W: L. Kataryńczuk-Mania (red.), Edukacja artystyczna – nowe wyzwania (s. 49–65). Zielona Góra: Stowarzyszenie Polskich Muzyków Kameralistów.
Wiercińska, J. (1986). Sztuka i książka. Warszawa: PWN.
Wincencjusz-Patyna, A. (2007). Pod rządami ilustracji. O twórczości Bohdana Butenki. Quart, (3), 21–37.
Wincencjusz-Patyna, A. (2008). Stacja ilustracja. Polska ilustracja książkowa 1950–1980. Artystyczne kreacje i realizacje. Wrocław: ASP.
Wincencjusz-Patyna, A. (2020). Czerń. W: A. Wincencjusz-Patyna (red.), Admirałowie wyobraźni. 100 lat polskiej ilustracji w książkach dla dzieci (s. 82–86). Warszawa: Wydawnictwo Dwie Siostry.
Wysłouch, S. (1993). Ilustracja a interpretacja (na przykładzie ilustracji do „Pana Tadeusza”). Polonistyka, (3), 143–150.
Wysłouch, S. (1994). Literatura a sztuki wizualne. Warszawa: PWN.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/en.2026.11.313-333
Date of publication: 2026-10-22 09:21:47
Date of submission: 2025-09-30 21:14:36
Statistics
Indicators
Refbacks
- There are currently no refbacks.
Copyright (c) 2026 Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio N – Educatio Nova
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.