Digital Reading Competences as a Foundation for School-Based Engagement with Cultural Texts in New Media Environments

Mirosław Wobalis

Abstract


This article aims to propose a conceptual and didactic framework for the category of digital reading competences (DRC), understood as a complement to the school model of working with cultural texts. The starting point is two premises: (1) a diagnosis of the reading gap, understood as the temporary absence of selected forms of cultural texts from school education, resulting in a growing incompatibility between institutional and home-based reading practices; and (2) a description of quiet rebellion as a strategy through which students withdraw from imposed, linear models of reading in favor of interactive, performative, and participatory practices. The author argues that the contemporary “illegibility” of school reading results not only from a decline in interpretive competences but also from a systemic lack of tools enabling the recognition and development of reading practices under conditions of the modularity, multimediality, and procedurality of digital works. The main part of the article presents a definition of DRC and a component model encompassing navigational, selective-interpretive, performative, multimodal, and reflective competences. The article concludes with a package of teaching strategies operationalizing DRC in Polish studies, with an emphasis on the legitimization of fragmentary reading, reading decision-making practices, and meta-reflection on the reception process.

Keywords


digital reading competences; reading gap; performative reception; Polish language education; new media; digital literacy

Full Text:

PDF (Język Polski)

References


Bendyk, E. (2012). Bunt sieci. Warszawa: Polityka.

Biedrzycki, K., Bobiński, W., Janus-Sitarz, A., Przybylska, R. (red.). (2014). Polonistyka dziś – kształcenie dla jutra. T. 1–3. Kraków: Universitas.

Chrząstowska, B. (1979). Autor – dzieło – poetyka. Problemy interpretacji w szkole. W: J. Sławiński, J. Święch (red.), Zagadnienia literaturoznawczej interpretacji (s. 205–231). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo PAN.

Chrząstowska, B. (2002). Uczę się sam. Program nauczania w liceum ogólnokształcącym. Poznań: Nakom.

Filiciak, M., Danielewicz, M., Halawa, M., Mazurek, P., Nowotny, A. (2010). Młodzi i media. Nowe media a uczestnictwo w kulturze. Warszawa: Centrum Badań nad Kulturą Popularną SWPS.

Janus-Sitarz, A. (2009). Przyjemność i odpowiedzialność w lekturze. O praktykach czytania literatury w szkole. Kraków: Wydawnictwo UJ.

Jarosz, B. (2017). Literatura hipertekstowa a preferencje czytelnicze młodzieży (implikacje dydaktyczne). Polonistyka. Innowacje, (6), 193–206. DOI: 10.14746/pi.2017.6.13.

Kluszczyński, R.W. (2001). Społeczeństwo informacyjne. Cyberkultura – sztuka multimediów. Warszawa: Rabid.

Koc, K., Niklewicz, B., Kwiatkowska-Ratajczak, M., Wobalis, M. (2026, w druku). „Contrabooki”. Jak polubić czytanie. Kurs nie tylko dla początkujących. Gdańsk.

Lange, R. (red.). (2023). Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców. Warszawa: NASK–PIB.

Latoch-Zielińska, M., Morawska, I., Potent-Ambroziewicz, M. (red.). (2015). Edukacja a nowe media. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Myrdzik, B., Tymiakin, L. (red.). (2008). Teksty kultury w szkole. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Pawlicka, U. (2017). Literatura cyfrowa. W stronę podejścia procesualnego. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra.

Pieniążek, M. (2018). Polonistyka performatywna. O humanistycznych technologiach wytwarzania światów. Kraków: Universitas.

Pyżalski, J., Zdrodowska, A., Tomczyk, Ł., Abramczuk, K. (2019). Polskie badanie EU Kids Online 2018. Najważniejsze wyniki i wnioski. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Rabiej, P. (red.). (2026). Diagnoza młodzieży. Warszawa: Polskie Towarzystwo Polityki Społecznej.

Rozporządzenie (2024). Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz.U. 2024 poz. 996).

Rozporządzenie (2026). Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 roku w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym (Dz.U. 2026 poz. 378).

Strokowski, W. (2004). Polonista polimedialny. W: A. Janus-Sitarz (red.), Polonista w szkole. Podstawy wykształcenia nauczyciela polonisty (s. 297–335). Kraków: Universitas.

Szczęsna, E. (2007). Poetyka mediów. Polisemiotyczność, digitalizacja, reklama. Warszawa: PWN.

Szczęsna, E. (2015). Znak digitalny. U podstaw nowej semiotyki tekstu. W: E. Szczęsna (red.), Przekaz digitalny. Z zagadnień semiotyki, semantyki i komunikacji cyfrowej (s. 15–34). Kraków: Universitas.

Tomaszewska, G.B. (2018). Nowe media i technologie cyfrowe a kształcenie interpretacji. Jednak Książki, (10), 117–135. DOI: 10.26881/jk.2018.10.09.

Uryga, Z. (1970). Obraz jako pomoc w nauczaniu języka polskiego. W: K. Lausz (red.), Wybór pism z metodyki nauczania języka polskiego w liceum (s. 229–241). Warszawa: PZWL.

Winiecka, E. (2020). Poszerzanie pola literackiego. Studia o literackości w Internecie. Kraków: Universitas.

Wobalis, M. (2023). Luka lekturowa – lektury szkolne a cyfrowe lektury domowe w edukacji polonistycznej. Polonistyka. Innowacje, (17), 121–133. DOI: 10.14746/pi.2023.17.11.

Wobalis, M. (2026, w druku). Cichy bunt. Między cyfrowymi praktykami lekturowymi młodzieży a szkolnym modelem lektury.

Żurek, S.J. (2009). Komentarze do podstawy programowej przedmiotu język polski. Koncepcja podstawy programowej z języka polskiego. W: Podstawa programowa z komentarzami. Język polski w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum, https://www.oke.krakow.pl/inf/filedata/files/men_tom_2.pdf (dostęp: 15.01.2026).




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/en.2026.11.105-121
Date of publication: 2026-10-22 09:21:33
Date of submission: 2026-01-22 19:46:16


Statistics


Total abstract view - 0
Downloads (from 2020-06-17) - PDF (Język Polski) - 0

Indicators



Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Copyright (c) 2026 Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio N – Educatio Nova

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.