Potencjalność przekładu sztuki Jewgienija Wodołazkina "Сестра четырех" na język polski (aspekt historyczno-kulturowy)

Julia Janina Tomczak

Streszczenie w języku polskim


Przedmiotem analizy jest potencjalność przekładu sztuki Jewgienija Wodołazkina „Сестра четырех” (2021) na język polski. Twórczość pisarza urodzonego w 1964 r. wyróżnia się na tle pozostałych dzieł współczesnej literatury rosyjskiej, ponieważ jest ona przepełniona filozoficznymi dywagacjami, które są przedstawione w sposób przystępny i nierzadko zostają wzbogacone o elementy komiczne. Pomimo tego, że powieści Wodołazkina cieszą się dużą popularnością i często stanowią przedmiot badań naukowych, to na język polski został przetłumaczony tylko jeden tekst jego autorstwa – „Laur”. Ze względu na to, że „Сестра четырех” zawiera takie jednostki i zjawiska językowe jak: frazeologizmy, skrzydlate wyrażenia, frazemy, interteksty i cytaty, stanowi ona wyzwanie dla tłumacza. Pewne trudności rodzi ponadto przekład obecnych w utworze realiów kulturowych. Dlatego też do próby tłumaczenia sztuki wybrano fragmenty, zawierające aspekt historyczno-kulturowy i na ich podstawie zademonstrowano możliwe rozwiązania translatorskie. Przeprowadzona analiza dowodzi zarówno możliwości przekładu miejsc trudnych w rozpatrywanym utworze Wodołazkina, jak też wskazuje sposoby wykorzystania strategii adaptacji i egzotyzacji w procesie tłumaczenia.

Słowa kluczowe


Jewgienij Wodołazkin; współczesna literatura rosyjska; kultura; realia; potencjalność przekładu

Pełny tekst:

PDF (Polish)

Bibliografia


Bachtin 1986: Bachtin, Michail. Speech Genre and Other Late Essays. Warsaw: Panstwowy Instytut Wydawniczy, 1986. [In Polish: Bachtin, Michał. Estetyka twórczości słownej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986.]

Bednarczyk 2019: Bednarczyk, Anna. Pre-translation Text Analysis As a First Stage of Poetry Translation. Lodz University Press, 2019. https://doi.org/10.18778/8142-289-5. [In Polish: Analiza pretranslatorska tekstu jako pierwszy etap tłumaczenia poetyckiego. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2019.]

Lewicki 1996: Lewicki, Roman. “Exoticisation in Translation as a Matter of Translation Strategy”. Slavia Orientalis, vol. XLV, no 3 (1966): 401–407. [In Russian: Lewicki, Roman. «Экзотизация в переводе как вопрос переводческой стратегии». Slavia Orientalis, t. XLV, nr 3 (1996): 401–407.]

Lukszyn 1998: Lukszyn, Jurij. Thesaurus of Translation Terminology. Warsaw: PWN, 1998. [In Polish: Lukszyn, Jurij. Tezaurus terminologii translatorycznej. Warszawa: PWN, 1998.]

Maslova 2020: Maslova, Lidiya. “My Sister Death: Yevgeny Vodolazkin’s Debut in Dramaturgy. Genealogy of the Coronavirus, Kirov’s Murder and a Chorus of Deceived Shareholders”. https://iz.ru/1020273/lidiia-maslova/sestra-moia-smert-debiut-evgeniiavodolazkina-v-dramaturgii (accessed 10. 10. 2024). [In Russian: Маслова, Лидия. «Сестра моя смерть: дебют Евгения Водолазкина в драматургии. Генеалогия коронавируса, убийство Кирова и хор обманутых дольщиков».]

Metryka 2023: Metryka, Lila Helena. I – the Genius / Igor Severianin. Lublin: Tomasz Kowalczyk, 2006. [In Polish: Metryka, Lila Helena. Ja – geniusz / Igor Siewierianin. Lublin: Tomasz Kowalczyk, 2023.]

Michocka-Babiuk 2017: Michocka-Babiuk, Magdalena. “Domestication or Foreignization? Translatorial Strategies in the Translations of the Strugatsky Brothers’ novel Monday begins on Saturday.” Acta Neophilologica, no 19 (2017): 5–6. https://www.ceeol.com/search/viewpdf?id=630983 (accessed 10.10.2024). [In Polish: Michocka-Babiuk, Magdalena. „Adaptacja czy egzotyzacja – strategie tłumaczeniowe w przekładzie powieści braci Strugackich Poniedziałek zaczyna się w sobotę.” Acta Neophilologica, nr 19 (2017): 5–6.]

Osadnik & Urban 1996: Osadnik, Waclaw M. & Urban, Izabela. “Multisystem Theory and the Cultural and Customary Aspect of Idiom Translation.” In Fast, Piotr, ed. Customs and Translation: 181–190. Katowice: Slask, 1996. [In Polish: Osadnik, Wacław M. & Urban, Izabela. „Teoria wielosystemowa a kulturowo-obyczajowy aspekt tłumaczenia idiomów.” [w:] Fast, Piotr, red. Obyczajowość a przekład: 181–190. Katowice: Śląsk, 1996.]

Severyanin 1915: Severyanin, Igor. “Overture.” https://www.culture.ru/poems/27885/uvertyura-ananasy-v-shampanskom (accessed 10.10.2024.) [In Russian: Северянин, Игорь. «Увертюра (Ананасы в шампанском!...)».]

Sidor 2021: Sidor, Monika. “From the Cultural Perception of Space to Reflections on Eternity. Spatial Discourse in the Novel Brisbane by Eugene Vodolazkin.” Studia Rossica Posnaniensia, no 46 (2021): 5–6. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=990167 (accessed 10.10.2024). [In Polish: Sidor, Monika. „Od kulturowego pojmowania przestrzeni ku rozważaniom o wieczności. Dyskurs przestrzenny w powieści Brisbane Jewgienija Wodołazkina.” Studia Rossica Posnaniensia, nr 46 (2021): 5–6.]

Trender 2005: Trender, Jerzy. Bird Names in Phraseology and Other Studies in Polish Phraseology and Paremiology. Gdansk University Press, 2005. https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/32492/outimg-0001.pdf (accessed 10.10.2024). [In Polish: Treder, Jerzy. Nazwy ptaków we frazeologii i inne studia z frazeologii i paremiologii polskiej. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2005.]

Tyszkowska-Kasprzak 2017: Tyszkowska-Kasprzak, Elzbieta. “Laurus by Eugene Vodolazkin in Polish Perception.” Journal of Siberian Federal University. Humanities & Social Sciences, no 10 (2017): 1627–1628. https://elib.sfu-kras.ru/bitstream/handle/2311/59588/12_Tyszkowska.pdf (accessed 04.09.2025).

Vodolazkin 2021: Vodolazkin, Evgenij. Sister of Four. Moscow: AST 2021. [In Russian: Водолазкин, Евгений. Сестра четырех. Москва: AST 2021.]

Vysotsky 1967: Vysotsky, Vladimir. “The Incident at a Restaurant.” (Song lyrics.) http://www.kulichki.com/masha/vysotsky/pesni/v-restorane-po-stenkam.html (accesed 10.10.2024). [In Russian: Высоцкий, Владимир. «Случай в ресторане.»]

|CMP|

Article submitted / Zgłoszony do Redakcji: 01.03.2025 | Reviews completed / Proces recenzyjny zakończony: 24.09.2025 | Accepted for publication / Przyjęty do publikacji: 29.09.2025 | Screened with iThenticate




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/zcm.2026.15.136-146
Data publikacji: 2026-03-18 16:53:02
Data złożenia artykułu: 2025-03-01 15:03:23


Statystyki


Widoczność abstraktów - 0
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF (Polish) - 0

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2026 Julia Janina Tomczak

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.