Nadzieja podstawowa ojców w sytuacji rozpadu rodziny i ich dążenia do zaangażowanego uczestnictwa w wychowaniu
Streszczenie w języku polskim
Wprowadzenie: Problematyka zaangażowanego ojcostwa wpisuje się w współczesne podejście do wychowania, w którym istotną rolę ze względu na dobro dziecka po rozwodzie przypisuje się możliwości udziału obojga rodziców w procesie wychowania, mimo rozpadu związku małżeńskiego. Szczególne znaczenie ma takie podejście dla tych mężczyzn, którzy są świadomi swojej roli w życiu dziecka, a aktywne zaangażowanie w wychowanie traktują jako powinność ojcowską oraz możliwość samospełnienia.
Cel badań: Celem badań było określenie poziomu nadziei podstawowej ojców oraz analiza związków zależnościowych między nadzieją podstawową i wybranymi aspektami sytuacji związanej z rozwodem.
Metoda badań: W badaniach posłużono się metodą sondażu diagnostycznego, wykorzystując kwestionariusz Nadziei Podstawowej BHI-12 Trzebińskiego i Zięby oraz autorski kwestionariusz do badania sytuacji związanej z rozwodem.
Wyniki: Badania ujawniły, że u ponad połowy badanych ojców nadzieja podstawowa utrzymuje się na poziomie przeciętnym. Analizy nie wykazały istotnych statystycznie zależności między nadzieją podstawową a sytuacją rozwodową ojców dotyczącą czasu trwania procesu oraz inicjatora rozwodu. W grupie mężczyzn o niskim poziomie nadziei większy odsetek stanowią ci, którzy nie byli inicjatorami rozwodu, natomiast w grupie respondentów z przeciętnym i wysokim poziomem nadziei liczniejszą grupę stanowią ci, którzy podjęli decyzję o rozwodzie. Najliczniejszą grupę ojców z niskim poziomem nadziei podstawowej stanowią mężczyźni, którzy doświadczali procesu rozwodowego od 7 miesięcy do 2 lat. Natomiast największy odsetek badanych, u których utrzymywał się przeciętny lub wysoki poziom nadziei stanowią ojcowie doświadczający najdłużej sytuacji rozwodowej.
Wnioski: Zaprezentowane wyniki badań stanowią ważne i potrzebne analizy dotyczące sytuacji ojców po rozwodzie. Mogą być wykorzystywane w praktyce mediacyjnej i sądowniczej w związku z rozwodem.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
Beisert, M. (2000). Rozwód. Proces radzenia sobie z kryzysem. Wydawnictwo Fundacji „Humaniora”.
Biełous, E., & Trzebiński, J. (2014). Nadzieja podstawowa a wizje wiata społecznego. Psychologia Społeczna, 9(31), 409–421. https://doi.org/10.7366/1896180020143103
Błasiak, A., & Dybowska, E. (2021). Wzmacnianie rezyliencji w rodzinie – współczesną potrzebą. Roczniki Pedagogiczne, 13(49), 59-73. https://doi.org/10.18290/rped21134.6
Boelen, P. A., & Reijntjes, A. (2009). Negative cognitions in emotional problems following romantic relationship break-ups. Stress and Health, 25, 11-19. https://doi.org/10.1002/smi.1219
Byra, S. (2014). Nadzieja podstawowa i percepcja własnej niepełnosprawności a radzenie sobie osób z urazem rdzenia kręgowego. Hygeia Public Health, 49(4), 825-832.
Coles, R. L. (2015). Single-father families: a review of the literature. Journal of Family Theory & Review, 7(2), 144–166. https://doi.org/10.1111/jftr.12069
Cutcliffe, J. R. (2004). The inspiration of hope in bereavement counseling. Jessica Kingsley Publishers.
Dudak, A. (2013). Radzenie sobie ojców ubiegających się o prawo do dziecka a ich zasoby osobiste. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Dudak, A. (2024a). Współczesne poradnictwo dla ojców poszukujących rozwiązań w radzeniu sobie w roli rodzica. Horyzonty Wychowania, 23(67), 95-103. https://doi.org/10.35765/hw.2024.2367.10
Dudak, A. (2024b). Educational support for fathers caring for the quality of their relationship with their child after divorce. Family Forum, 14, 301-313. https://doi.org/10.25167/FF/5081
Dudak, A., & Klimkowska, K. (2017). Sukces jako doświadczenie biograficzne ojców sprawujących opiekę nad dzieckiem. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Dudak, A., & Klimkowska, K. (2023). Relacje z byłą żoną jako uwarunkowanie poczucia sukcesów życiowych rozwiedzionych ojców sprawujących opiekę nad dzieckiem. Family Forum, 13, 325-349. https://doi.org/10.25167/FF/4837
Erikson, E. (1997). Dzieciństwo i społeczeństwo. Wydawnictwo Rebis.
Erikson, E. (2002). Dopełniony cykl życia. Wydawnictwo Rebis.
Feistman, R., Jamison, T., Coleman, M., & Ganong, L. (2017). Renegotiating nonresidential father-child relationships during emerging adulthood. Family Relations, 65(5), 673-687. https://doi.org/10.1111/fare.12223
Frisby, B. N., Booth-Butterfield, M., Dillow, M. R., Martin, M. M., & Weber, K. D. (2012). Face and resilience in divorce: The impact on emotions, stress, and post-divorce relationships. Journal of Social and Personal Relationships, 29(6), 715–735. https://doi.org/10.1177/0265407512443452
Fuszara, M. (2008). Nowi mężczyźni? Zmieniające się modele męskości we współczesnej Polsce. Wydawnictwo Trio.
Gabryś, A. (2022). Nadzieja podstawowa a radzenie sobie z problemami u kobiet z niepełnosprawnością ruchową – moderacyjna rola wrodzonej i nabytej niepełnosprawności. Studia z Teorii Wychowania, 3(40), 161-179. https://doi.org/10.5604/01.3001.0016.1131
Gray, J. D., & Silver, R. C. (1990). Opposite sides of the same coin: Former spouses’ divergent perspectives in coping with their divorce. Journal of Personality and Social Psychology, 59,1180-1191. https://doi.org/10.1037/0022-3514.59.6.1180
Greif, G. L. (1997). Out of touch: When parents and children lose contact after divorce. Oxford University Press.
Gruszecka, E., & Trzebiński, J. (2006). Nadzieja podstawowa i typ więzi międzyludzkiej a doświadczanie wdzięczności. Studia Psychologiczne, 44(4), 17–29.
Gruszecka, E., & Trzebiński, J. (2012). Siła nadziei podstawowej, poziom samooceny i typ więzi między ludźmi a odczuwanie i wybaczanie krzywd – badanie autobiograficzne. Przegląd Psychologiczny, 55(3), 215-232.
Hetherington, E. M., & Cox, M. (1985). Long-term effects of divorce and remarriage on the adjustment of children. Journal of the American Academy of Child Psychiatry, 24(5), 518 –530.
Hetherington, E. M., & Stanley-Hagan, M. M. (1997). The effects of divorce on fathers and their children. In M. E. Lamb (Ed.), The role of the father in child development (pp. 191-211). Wiley.
Iztayeva, A. (2021). Custodial single fathers before and during the COVID-19 crisis: work, care, and well-being. Social Science, 10(3), 94, 1-23. https://doi.org/10.3390/socsci10030094
Jankowska, M. (2011). Kryzys nadziei. In M. Jankowska, & M. Starzomska (Eds.), Kryzys: pułapka czy szansa? (pp. 73-82). Wydawnictwo AKAPIT.
Jankowska, M. (2013). Postawy rodzicielskie a poziom nadziei podstawowej i religijność personalna/apersonalna u młodych dorosłych. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 3(15), 130-157.
Kot, J., Kaczor, K., & Kocur, J. (2008). Poczucie umiejscowienia kontroli oraz nadzieja podstawowa jako cechy korelujące z psychicznym przystosowaniem do choroby nowotworowej u kobiet z rakiem piersi – doniesienie wstępne. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 8(3), 155-13.
Kressel, K. (1986). Patterns of coping in divorce. In R. H. Moos (Ed.), Coping with Life Crises (pp. 145-153). Plenum Press.
Kruk, E. (1992). Psychological and structural factors contributing to the disengagement of noncustodial fathers after divorce. Family and Conciliation Courts Review, 30(1), 81-101.
Kunkel, A. D., Wilson, S. R., Olufowote, J., & Robson, S. (2003). Identity implications of influence goals: Initiating, intensifying, and ending romantic relationships. Western Journal of Communication, 67, 382-412. http://dx.doi.org/10.1080/10570310309374780
Kwiatek, P. (2012). Znaczenie i rozwój psychologii nadziei w ujęciu Charlesa Richarda Snydera. Seminare. Poszukiwania naukowe, 31, 157-170.
Leary, M. R., Springer, C., Negel, L., Ansell, E., & Evans, K. (1998). The causes, phenomenology, and consequences of hurt feelings. Journal of Personality and Social Psychology, 74, 1225-1237. https://doi.org/10.1037/0022-3514.74.5.1225
Lehr, R., & MacMillan, P. (2001). The psychological and emotional impact of divorce: the noncustodial fathers` perspective. Families in Society: The Journal of Contemporary Human Services, 82(4), 373-382.
Maharaj, P. S. (2020). Becoming fathers: Fijian men’s perceptions and experiences of fatherhood and masculinity. School of Social Science Faculty of Arts, Law and Education University of the South Pacific.
Perilloux, C., & Buss, D. M. (2008). Breaking up romantic relationships: Costs experienced and coping strategies deployed. Evolutionary Psychology, 6, 164-181. https://doi.org/10.1177/147470490800600119
Petren, R. E., & Ferraro, A. J. (2022). Fathering in diverse family structures: Separation, divorce, and stepfamilies. In S. Molloy, P. Azzam, & I. Isacco (Eds.), Handbook of the psychology of fatherhood (pp. 151–170). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-14498-1_9
Petren, R. E., & Ferraro, A. J. (2024). Fathers’ status and role identities and involvement shortly after divorce. Family Relations, 73, 1401–1422. https://doi.org/10.1111/fare.12921
Przybyła-Basista, H. (2006). Mediacje rodzinne w konflikcie rozwodowym. Gotowość i opór małżonków a efektywność procesu mediacji. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Reich, J. A. (2005). Fixing families: Parents, power, and the child welfare system. Hoboken. Taylor and Francis.
Shipe, S. L., Ayer, L., & Guastaferro, K. (2022). American single father homes: A growing public health priority. American Journal of Public Health, 112(1), 21–23. https://doi.org/ 10.2105/AJPH.2021.306591
Sikorska, M. (2009). Nowa matka, nowy ojciec, nowe dziecko. Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Sprecher, S., & Felmlee, D. (1997). The balance of power in romantic heterosexual couples over time from ‘‘his’’ and ‘‘her’’ perspectives. Sex Roles, 37, 361-379. https://doi.org/10.1023/A:1025601423031
Trzebiński, J, & Zięba, M. (2003a). Kwestionariusz Nadziei Podstawowej –BHI-12. Podręcznik. PTP.
Trzebiński, J., & Zięba, M. (2003b). Nadzieja, strata i rozwój. Psychologia Jakości Życia, 2(1), 5-33.
Trzebiński, J., & Zięba, M. (2004). Basic hope as a world-view: An outline of a concept. Polish Psychological Bulletin, 35(1), 173-182.
Wallerstein, J. S., & Kelly, J. B. (1980). Surviving the breakup. how children and parents cope with divorce. Basic Books Inc.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/lrp.2026.45.3.219-235
Data publikacji: 2026-09-28 10:44:58
Data złożenia artykułu: 2025-12-04 11:32:36
Statystyki
Wskaźniki
Prawa autorskie (c) 2026 Anna Małgorzata Dudak

Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.