Rezyliencja w szkole jako konstrukt wielowymiarowy. Przegląd badań

Streszczenie w języku polskim

Wprowadzenie: Rezyliencja jest coraz częściej uznawana za kluczowy czynnik sukcesu edukacyjnego, zwłaszcza w obliczu przeciwności losu i zakłóceń systemowych. Pandemia COVID-19 szczególnie wyraźnie uwidoczniła potrzebę jej wzmacniania zarówno na poziomie indywidualnym, jak i instytucjonalnym, wskazując na konieczność przygotowania uczniów oraz systemów edukacyjnych do funkcjonowania w warunkach niepewności i dynamicznych zmian.

Cel badań: Celem artykułu jest analiza wielowymiarowego charakteru rezyliencji szkolnej (academic resilience), obejmującego aspekty psychologiczne, edukacyjne i systemowe. W pracy podjęto próbę ukazania jej związków z takimi czynnikami jak samoregulacja w uczeniu się, lęk, poczucie własnej skuteczności oraz nastawienie na rozwój, a także roli środowiska szkolnego i domowego w jej kształtowaniu.

Stan wiedzy: Dyskusja opiera się na określonych ramach teoretycznych. Należy do nich model rezyliencji szkolnej 5C autorstwa Martina i Marsha wyróżniający pięć kluczowych komponentów: pewność siebie, koordynację, poczucie kontroli, opanowanie oraz zaangażowanie. Uwzględniono również teorię poczucia własnej skuteczności Bandury, podkreślającą znaczenie wiary we własne możliwości w osiąganiu sukcesów edukacyjnych, a także koncepcję nastawienia na rozwój Dweck, zakładającą, że zdolności mogą być rozwijane dzięki wysiłkowi i procesowi uczenia się. W oparciu o syntezę badań empirycznych zidentyfikowano praktyczne strategie sprzyjające rozwijaniu rezyliencji uczniów w środowisku edukacyjnym, a także określono profil ucznia charakteryzującego się wysokim poziomem rezyliencji.

Podsumowanie: Wprowadzanie do praktyki pedagogicznej strategii ukierunkowanych na rozwijanie rezyliencji szkolnej pozwala szkołom wyposażyć uczniów w zasoby emocjonalne, poznawcze i motywacyjne niezbędne do radzenia sobie z trudnościami oraz skutecznego funkcjonowania w nieprzewidywalnym świecie.